Dù vậy, xe tăng bơi PT-76 vẫn tham gia các chiến dịch và trực tiếp chiến đấu cùng các xe của bộ đội Tăng thiết giáp, cho đến ngày thống nhất.
Xe tăng PT-76 số hiệu 555: "Mãnh hổ Đường 9"
Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (từ tháng 1 đến cuối tháng 3.1971) là chiến dịch đầu tiên, Quân đội nhân dân Việt Nam đưa nhiều xe tăng vào chiến đấu. Trong số 88 xe tăng tham chiến, có tới 34 tăng T-54, 34 xe tăng T-34 và 22 xe PT-76 (của Tiểu đoàn 198 đã nằm sẵn ở Quảng Trị, sau khi đánh thắng trận đầu Tà Mây - Làng Vây).
Xe tăng bơi PT-76 số hiệu 555 được trưng bày tại Bảo tàng Quân đội, năm 1971
ẢNH: BCTTG
Thời điểm này, các xe tăng PT-76 của Tiểu đoàn 198 đã tập kết ở phía bắc Bản Đông. Trong chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, xe tăng bơi PT-76 tham gia 2 trong 4 trận đánh của bộ đội xe tăng.
Trưa 25.2.1971, đội hình 7 xe tăng bơi PT-76 của Đại đội 9, Tiểu đoàn 198 phối thuộc cho Trung đoàn bộ binh 64, Sư đoàn 320 tiến công cao điểm 543 (nơi đóng quân sở chỉ huy Lữ đoàn dù 3, Quân lực Việt Nam cộng hòa). Đây là điểm cao có độ dốc lớn, công sự bằng gỗ - đất. Phía ngoài là 3 hàng rào dây thép gai.
Mặc dù cả 7 xe tăng PT-76 xuất kích, nhưng do điều kiện địa hình, sự cố kỹ thuật và đối phương áp chế, nên chỉ 2 có xe trực tiếp vào chiến đấu. Sau 5 tiếng đồng hồ, xe tăng PT-76 đã yểm trợ hỏa lực, cùng bộ binh làm chủ trận địa và đặc biệt, súng phòng không 12,7 mm lắp trên xe tăng PT-76 đã bắn hạ 1 máy bay F-4.
Xe tăng PT-76 của Quân giải phóng bị thiệt hại trong Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào
ẢNH: BCTTG
Trong trận đánh ngày 25.2.1971, xe tăng PT-76 số hiệu 555 một lần nữa lập chiến công. Tư liệu ghi lại: trong khi tấn công cứ điểm, xe 555 bị mảnh rốc két làm thủng ống nước hệ làm mát. Lái xe Đặng Văn Toàn đã nhanh trí khắc phục hư hỏng, cho xe 555 tiếp tục chiến đấu. Được các xe bạn chi viện, 555 tiến thẳng lên điểm cao, vừa dùng hỏa lực diệt địch vừa dùng xích sắt phá hủy công sự đối phương, tạo điều kiện cho bộ binh bắt sống chỉ huy Lữ đoàn dù 3.
Hải quân đánh bộ thực hành đổ bộ đánh chiếm đảo, với sự yểm trợ của xe tăng bơi PT-76
ẢNH: QCHQ
Tổng kết trận đánh, xe tăng 555 đã sử dụng hết toàn bộ cơ số đạn mang theo.
Do có thành tích xuất sắc, xe tăng PT-76 số hiệu 555 được tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba. Trưởng xe Nguyễn Văn Duyên được tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất. Các pháo thủ Nguyễn Thoảng và lái xe Đặng Văn Toàn được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì.
Xe tăng bơi PT-76 của Quân khu 9 vượt sông
ẢNH: QUANG ĐỨC
Sau trận này, xe 555 được đưa ra Hà Nội tham gia Triển lãm Chiến thắng Đường 9 - Nam Lào và được Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam) trưng bày cho đến hôm nay.
Tuy nhiên, trong trận đánh ngày 25.2.1971 tại cứ điểm 543, Tiểu đoàn 198 đã bị thiệt hại 2 xe tăng PT-76 (1 bị máy bay bắn cháy; 1 bị đứt xích lăn xuống chân đồi, không cứu được).
Trong chiến đấu, 1 xe bị bom hỏng đường điện, tụt chốt chân dầu (bị chập mạch đường điện chữa cháy, tự tắt động cơ) nhưng do đường trơn không lái ra được, phải giấu vào nơi an toàn, ngụy trang cẩn thận. Đến ngày 2.3.1971, Chính trị viên phó Đại đội 9 mới đến và cùng kíp lái đưa xe về.
Xe tăng PT-76 số hiệu 555 đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam
ẢNH: MAI THANH HẢI
Tham gia các chiến dịch
Đầu năm 1972, Trung ương Cục và Quân ủy Miền mở chiến dịch tiến công mang mật danh Nguyễn Huệ trên khu vực miền Đông Nam bộ. Tài liệu của Binh chủng Tăng thiết giáp ghi: lực lượng tăng thiết giáp tham gia chiến dịch có Tiểu đoàn tăng 20 (Tiểu đoàn 171), Đại đội thiết giáp 33, sau đó được bổ sung Tiểu đoàn 21 (Tiểu đoàn 177A) từ Bắc vào, với tổng số 84 xe tăng thiết giáp các loại.
Xe tăng bơi PT-76 của Quân khu 9 luyện tập, năm 2026
ẢNH: QUANG ĐỨC
Sáng 1.4.1972, Đại đội thiết giáp 33 phối thuộc tiến công cứ điểm Xa Mát, giải phóng bắc Tây Ninh. Từ ngày 5 - 7.4.1972, Đại đội tăng 10 (Tiểu đoàn 20) phối thuộc tiêu diệt địch ở căn cứ Lộc Ninh. Từ ngày 13.4 đến 11.5.1972, từng đại đội tăng của 2 tiểu đoàn xe tăng 20, 21 được sử dụng phối thuộc cho bộ binh tiến công cứ điểm An Lộc, nhưng do nhiều sai sót chiến thuật, ta bị tổn thất nặng: 45 xe tăng thiết giáp bị thiệt hại (32 xe phải hủy), trong đó có cả xe tăng bơi nước.
"Trong 9 trận chiến đấu, các tổ kỹ thuật của tiểu đoàn tăng cường cho các đại đội đã bám sát đội hình chiến đấu, tổ chức cứu kéo được 11 lần/chiếc, sửa chữa ngay trên trận địa 8 lần/chiếc và có biện pháp che giấu, ngụy trang những xe chưa có khả năng sửa chữa", lịch sử ngành kỹ thuật Tăng thiết giáp ghi vậy.
Xe tăng bơi PT-76 của Quân khu 4 thực hành vượt sông
ẢNH: BÁO QK4
Trong cuộc Tổng tiến công mùa Xuân 1975, xe tăng bơi nước PT-76 cũng có mặt trong đội hình các xe tăng thiết giáp tham gia các chiến dịch và giải phóng Sài Gòn ngày 30.4.1975. (còn tiếp)
Cải tiến PT-76 hoạt động ở mọi địa hình
Xu hướng cải tiến, hiện đại hóa xe tăng thiết giáp của quân đội các nước là nâng cao tính năng chiến thuật, kỹ thuật cho một số chủng loại xe tăng thiết giáp đạt tiêu chuẩn thế hệ thứ ba, hoạt động linh hoạt, cơ động cao và nâng cao hiệu quả chiến đấu. Quân đội Nga đã cải tiến thành công nhiều loại xe tăng chiến đấu có uy lực cao như xe tăng T-55 thành T-55AM, xe tăng PT-76 thành PT-76B/57mmAP… Quân đội Mỹ cải tiến xe tăng M1A1 thành M1A2, M1A3…
Xe tăng bơi PT-76 của Lữ đoàn Hải quân đánh bộ 147 (Vùng 1 Hải quân) thực hành đổ bộ từ tàu vận tải quân sự
ẢNH: VŨ HƯỞNG
Đối với xe tăng bơi PT-76, các nhà khoa học kỹ thuật quân sự đã tập trung nghiên cứu lắp động cơ mới có công suất lớn để nâng cao công suất riêng và lực kéo lớn nhất của xe. Chẳng hạn thay động cơ B6, công suất 240 mã lực trên xe tăng PT-76 bằng động cơ UTĐ-23 hoặc AMZ-328 có công suất lớn hơn.
Cải tiến hỏa lực, nhằm tăng cường sức mạnh chiến đấu của xe tăng thiết giáp là một trong những hướng ưu tiên. Xe tăng cải tiến được nghiên cứu lắp pháo và sử dụng các loại đạn tiên tiến để tiêu diệt các mục tiêu, lắp hệ thống tên lửa chống tăng có thể phá hủy thân xe và các tấm giáp của tất cả các loại xe tăng hiện đại. Đối với xe tăng bơi nước PT-76, có thể lắp súng phóng lựu và pháo tự động 57mm AY220M để bắn được cả mục tiêu trên mặt đất và trên không…
Xe tăng PT-76 bắn pháo tiêu diệt mục tiêu
ẢNH: DUY KHÁNH
Đồng bộ với hệ thống vũ khí là hệ thống điều khiển hỏa lực cũng được cải tiến mạnh mẽ. Cải tiến hệ thống ổn định, hệ thống kính ngắm, kính quan sát ban đêm ảnh nhiệt hoặc khuếch đại ánh sáng mờ thế hệ mới, để nâng cao độ linh hoạt và chính xác của hỏa lực khi ngắm bắn mục tiêu ban ngày, ban đêm và không để đối phương phát hiện.
Các xe tăng thiết giáp còn được nghiên cứu lắp súng bắn khói ngụy trang và lắp giáp phản ứng nổ, nhằm tăng cường khả năng tự bảo vệ, chống sự phát hiện và bị tiêu diệt bởi hỏa lực của đối phương. Khí tài thông tin liên lạc cũng từng bước đồng bộ, nghiên cứu lắp các loại đài thông tin tiên tiến, hiện đại, sử dụng mạch tích hợp tốc độ cao, có dải tần rộng, độ nhạy cao, tự động điều chỉnh tần số, có cự ly liên lạc dài và bảo đảm liên lạc ổn định khi xe hoạt động ở mọi địa hình.
Đại tá Trần Xuân Hải (nguyên Phó cục trưởng Cục Kỹ thuật quân, binh chủng, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật).
Bình luận (0)