Khiêng quan tài nhảy múa: Đánh đổi chuẩn mực để thu hút sự chú ý

Trao đổi với Thanh Niên, thạc sĩ Trần Xuân Tiến, chuyên gia báo chí - truyền thông, Trường đại học Văn Hiến, cho rằng mỗi cá nhân đều có quyền lựa chọn cách thể hiện bản thân, nhưng quyền đó cần được đặt trong giới hạn của đạo đức và pháp luật. "Khi một hành vi tạo ra sự xáo trộn đời sống chung hoặc gây phản cảm cho số đông, nó sẽ trở thành vấn đề xã hội cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc", ông nói.

Theo chuyên gia này, xét dưới góc độ truyền thông, quan tài là biểu tượng gắn với tang lễ, sự mất mát và những giá trị văn hóa cần được tôn trọng. Việc biến biểu tượng này thành công cụ giải trí hoặc quảng bá, cộng với sức lan truyền mạnh mẽ của mạng xã hội, đã tạo ra sự xung đột về mặt văn hóa và dẫn đến những phản ứng trái chiều từ dư luận.

Đáng chú ý hơn, sự việc diễn ra trên đường phố, không gian công cộng nơi có sự hiện diện của nhiều người, nhiều lứa tuổi khác nhau (có cả trẻ em và người già). Khi một hoạt động mang tính cá nhân được đưa ra giữa cộng đồng mà không tính đến cảm nhận của số đông, câu chuyện không còn chỉ là sở thích riêng mà trở thành vấn đề liên quan đến ý thức ứng xử và trách nhiệm xã hội. Việc mang một hình ảnh rùng rợn, nặng nề như đám tang ra "diễn hài" không chỉ gây ách tắc giao thông mà còn là một hành vi "ô nhiễm không gian văn hóa".

Ảnh: CẮT TỪ CLIP

Trước câu hỏi liệu đây có phải là biểu hiện của tình trạng "ngáo view" (tức là chỉ cần để câu view, câu like, người ta có thể mang bất cứ thứ gì ra đường để thu hút sự chú ý), thạc sĩ Trần Xuân Tiến cho rằng cần thận trọng khi sử dụng khái niệm này để tránh quy chụp động cơ của những người liên quan khi cơ quan chức năng chưa có kết luận chính thức.

Tuy nhiên, ông nhìn nhận vụ việc cho thấy một xu hướng đáng lưu tâm trong môi trường truyền thông số hiện nay. "Nhiều người ngày càng tin rằng muốn được chú ý thì phải khác thường, thậm chí gây sốc. Trong môi trường mạng xã hội, nơi lượt xem, lượt thích và khả năng lan truyền trở thành thước đo phổ biến của sự nổi tiếng, những nội dung gây tranh cãi thường dễ thu hút sự chú ý hơn", ông phân tích.

Theo chuyên gia Trần Xuân Tiến, đây là biểu hiện của "kinh tế chú ý" - nơi sự chú ý trở thành một loại giá trị, khiến nhiều người tìm cách theo đuổi bằng mọi giá, bất chấp các chuẩn mực văn hóa, đạo đức hoặc thậm chí là pháp luật.

Để hạn chế xu hướng "gây sốc để nổi tiếng", thạc sĩ Trần Xuân Tiến cho rằng cần có giải pháp đồng bộ từ nhiều phía. Trong đó, cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự, đời sống văn hóa xã hội nhằm tăng tính răn đe.

Bên cạnh đó, các nền tảng mạng xã hội cũng cần hoàn thiện cơ chế hạn chế đề xuất và khuếch đại những nội dung phản cảm chỉ vì có lượng tương tác cao. "Về lâu dài, giải pháp căn cơ nhất vẫn là nâng cao năng lực truyền thông số cho công chúng, đặc biệt là giới trẻ, giúp họ nhận thức rằng sự nổi tiếng không đồng nghĩa với giá trị xã hội", ông nhấn mạnh.

Không gian công cộng là bộ mặt của đời sống văn minh. Sự văn minh ấy không chỉ được thể hiện qua hạ tầng hay cảnh quan đô thị mà còn nằm ở cách con người ứng xử với nhau. Quyền tự do sáng tạo và thể hiện bản thân luôn cần đi kèm với trách nhiệm tôn trọng cộng đồng và các giá trị văn hóa chung.

Vụ việc ở Sóc Trăng gióng lên hồi chuông cảnh báo về hiện tượng đánh đổi chuẩn mực ứng xử để tìm kiếm sự chú ý trên mạng xã hội. Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, điều quan trọng hơn là nâng cao nhận thức cộng đồng về trách nhiệm khi sáng tạo nội dung, để không gian công cộng không trở thành nơi phô diễn những hành vi gây tranh cãi chỉ nhằm mục đích thu hút sự chú ý.